تیتر اخبار | < بایگانی
حجت الاسلام و المسلمين دکتر مرتضي جوادي آملي:
باورها و اعتقادات انسان زمانی شکوفا می شوند که با نيايش توأم باشد
مصاحبه با حجت‌الاسلام و المسلمین دکتر مرتضی جوادی آملی:
امام علی(ع) و قرآن یک حقیقت و دو چهره‌اند/ رویکرد علوی به قرآن
حجت الاسلام و المسلمین دکتر مرتضی جوادی آملی؛
انسانِ باادب، ضعف ها را به خود و کمال را به خدا نسبت می دهد
حجت الاسلام و المسلمین دکتر مرتضی جوادی آملی؛
منبع ادب و منشأ حدود و مرزهاي انساني از جايگاه الهي است
جت الاسلام و المسلمين دکتر مرتضي جوادي آملي؛
تمام روح نيايش، توجه به سمت پروردگار است
به همت پژوهشگاه علوم وحیانی معارج؛
انتشار شماره 26 نشریه علمی پژوهشی حکمت اسرا
حجت الاسلام و المسلمین مرتضی جوادی آملی؛
نیایش و یاد خدا انسان را از حيرت و ضلالت نجات مي‌دهد
آیت الله العظمی جوادی آملی بیان فرمودند؛
سيري در فرازهایی از وصيّت‌نامهٴ امام خمينی(ره)
نمایشگر یک مطلب

دیگر اخبار
نظر آیت‌الله العظمی جوادی‌آملی درباره میزان فطریه

نظر آیت‌الله العظمی جوادی‌آملی درباره میزان فطریه

دعوت آحاد ملت ایران به حضور گسترده در راهپیمایی روز قدس

دعوت آحاد ملت ایران به حضور گسترده در راهپیمایی روز قدس

باورها و اعتقادات انسان زمانی شکوفا می شوند که با نيايش توأم باشد

باورها و اعتقادات انسان زمانی شکوفا می شوند که با نيايش توأم باشد

دانشمندان دین از جایگاه تفکر و نظام علمی به سراغ قرآن بروند/«ادب فنای مقربان»کتاب امام شناسی با رویکرد قرآنی است

دانشمندان دین از جایگاه تفکر و نظام علمی به سراغ قرآن بروند/«ادب فنای مقربان»کتاب امام شناسی با رویکرد قرآنی است

بيعت در فرهنگ تشيّع علامت حقّ است، نه علّت آن/حكومت اسلامي هيچ‏گاه بدون خواست و ارادهٴ مردم متحقّق نمی‏ شود

بيعت در فرهنگ تشيّع علامت حقّ است، نه علّت آن/حكومت اسلامي هيچ‏گاه بدون خواست و ارادهٴ مردم متحقّق نمی‏ شود

عظمت شب قدر در بیان آیت الله العظمی جوادی آملی/ در شب قدر از خدا چه بخواهیم؟

عظمت شب قدر در بیان آیت الله العظمی جوادی آملی/ در شب قدر از خدا چه بخواهیم؟

شناسه : 1832781


پایگاه اطلاع رسانی اسراء: به نقل از روزنامه اطلاعات مورخ نهم بهمن ماه:مطلب حاضر (تفسیر آخرین آیه سوره فتح) است که با اندک تلخیص و ویرایش در دسترس دوستداران قرار می‌گیرد.

 

پایگاه اطلاع رسانی اسراء به نقل از روزنامه اطلاعات مورخ نهم بهمن ماه:

اشاره: حضرت‌ آیت‌الله‌العظمی جوادی آملی سالیان درازی است که در دریای بیکرانه قرآن کریم غواصی می‌کنند و آثار فراوانی در این زمینه فراهم آورده‌اند. در عین حال برخی آثار ایشان هنوز از مرحله گفتاری اولیه به مرحله نوشتاری پایانی نرسیده است و مهلتی بایست تا به صورت نهایی تدوین شود. مطلب حاضر (تفسیر آخرین آیه سوره فتح)، از این دست است که با اندک تلخیص و ویرایش در دسترس دوستداران قرار می‌گیرد. به امید روزی که تفسیر کامل ایشان به چاپ برسد.

«محمدٌ رسولُ‌الله و الذین معهُ أشدّاءُ علی الکُفّار رُحماءُ بینهُم…»۱ (فتح، ۲۹) در این آیه چون بردن نام مبارک حضرت(ص) ضروری به نظر می‌رسید، نام بردند؛ گاهی ممکن است به عنوان «رسول» و گاهی به عنوان «نبی» و مانند آن گفته بشود و چون قرائن و شواهد برای تعیین اقامه شده است، نیازی به تصریح نیست. گاهی ضرورت اقتضا می‌کند که نام مبارک حضرت گفته شود. از بعضی ائمه(ع) نقل شده است: خدای سبحان از سایر انبیا که نام می‌برد، به اسم نام می‌برد و آنها را به اسم مورد ندا قرار می‌دهد: «یا ابراهیم»، «یا نوح»، «یا موسی»، «یا عیسی»؛ اما درباره حضرت پیغمبر(ص) سخن از «یا ایها النبی»، «یا ایها الرسول»، «یا ایها المُزّمّل»، «یا ایها المُدّثر» و مانند اینهاست. و اگر نام مبارک حضرت را می‌برد، مورد ندا و خطاب نیست.

خدا پیغمبر(ص) را در کتابهای آسمانی پیشین به عنوان «بشارت» یاد کرد که مسیح(ع) گفت: «مُبشّراً برسول یأتی…»۲ این تبشیر در زبان انبیای قبلی بود؛ اما وصف آن حضرت و همراهانش به صورت مبسوط، هم در تورات آمده هم در انجیل. اوصافی که برای آن حضرت و همراهانش ذکر شده، بخشی مربوط به احکام اعتقادی، فقهی، اخلاقی و تزکیه است، بخشی هم مربوط به مسائل سیاسی و مبارزاتی است. در سوره مبارکه «اعراف» (آیه ۱۵۷) از وجود مبارک حضرت در تورات و انجیل به این امور یاد شده است: «الذین یتّبعون الرّسول النّبیّ الامّی الذی یجدونهُ مکتوباً عندهُم فی التّوراه و الانجیل»،۳ به صورت مشترک؛ چه در تورات و چه در انجیل، نام مبارک حضرت با این اوصاف و خصوصیات آمده است.

اصرار بر اینکه این دو عنوان را کنار هم ذکر می‌کنیم، برای آن است که به نظر برخی از مفسران، این تعبیر بخش پایانی سوره «فتح» دارد که: «ذلک مثلهُم فی التّوراه و مثلهُم فی الإنجیل کزرع أخرج»،۴ نه «ذلک مثلهُم فی التّوراه» مربوط به «تراهُم رُکّعاً سُجّدا» باشد، «و مثلهُم فی الإنجیل کزرع» اینطور نیست، گرچه آن هم محتمل است و برخی از بزرگان هم آن راه را رفته‌اند؛۵ اما از قرینه سوره مبارکه «اعراف» برمی‌آ‌ید، اینکه در آیه محل بحث سوره «فتح» آمده است، در هر دو کتاب به این صورت ذکر شده باشد. اگر این دو مَثل در دو کتاب بر دو نحوه نبود، می‌فرمود: «ذلک مثلهم فی التواره و الانجیل کزرع»! تکرار کلمه «مَثل» نشان می‌دهد که این دو مسئله برای دو کتاب است. اما آنچه در سوره مبارکه «اعراف» آمده، تبیین اوضاع پیغمبر و همراهان اوست به طور یکسان در این دو کتاب. بنابراین این احتمال که «ذلک مثلُهُم فی التّوراه» جدای از «مثلهُم فی الإنجیل» باشد، بعید نیست.

رهاسازی امت از آداب و سنن جاهلی

آنچه درباره حضرت هست، یکی اصل تبشیر است که «مُبشّراً برسول یأتی من بعدی»، یکی بیان احکام اعتقادی و اخلاقی و تربیتی و حقوقی اینهاست که در سوره «اعراف» است که خدا پیامبر و مؤمنان را در تورات و در انجیل به این وصف ستود و معرّفی کرد که حضرت پیروان خود را امر به معروف می‌کند: «یأمُرُهُم بالمعروف و ینهاهُم عن المُنکر و یُحلّ لهُمُ الطیّبات و یُحرّمُ علیهمُ الخبائث و یضعُ عنهُم إصرهُم و الأغلال التی کانت علیهم»: زنجیری را که به دست و پای اینهاست، باز می‌کند. حالا آداب و سنن جاهلی است که به عنوان زنجیر است، یا استعمار و استثمار و استکبار و استحمار بیگانه‌هاست که زنجیر سیاسی و اخلاقی است که در دست و پای اینهاست؟ به هر تقدیر فرمود آن زنجیری که دست و پای اینها را بسته و آن غُلهایی را که در گردن اینهاست، برمی‌دارد. کار پیغمبر این است که هم این إصر را برمی‌دارد، هم آن غُل را.

گاهی هم ممکن است برخی از آداب و سنن جاهلی دست و پاگیر باشد، قیود و توهم دست و پاگیر باشد، همین اعتقاد به صبر و جخد و شانس، زنجیرهای وهمی و خیالی دست و پاگیر است. عطسه برکت است؛ لذا شایسته است به کسی که عطسه می‌کند، بگویند: «یرحمُک الله»، او هم بگوید: «یغفرُ الله لک‏»، این یک برکت و نشانه سلامت است، نحس نیست! اعتقاد به صبر و جخد، فالگیری و کف‌بینی، یک سلسله زنجیرهای آداب و سنن باطلی است که دست و پاگیر است. دین بر اساس حق و عقل و عدل، این زنجیرها را از اینها برداشت.

بعد در پایان فرمود: کسی که ۱ـ «فالذین آمنوا به»، ۲ـ «و عزّرُوهُ: وقار او را حفظ کردند»، ۳ـ و یاری کردند «و نصرُوهُ»، ۴ـ «و اتّبعوا النور الذی اُنزل معهُ: پیرو مکتب و قرآن او بودند»، «اولئک هُمُ المفلحون». این معنا به ضمیمه آنچه در پایان سوره «فتح» آمده که مسئله مبارزات سیاسی، جهاد، طرد دشمن و نفوذناپذیری هست، ضرورت اقتضا می‌کرد که نام مبارک حضرت را ببرد.

شدت بر کفار و رحمت بر مؤمنان

مطلب دیگر این است که آیا «أشدّاءُ علی الکُفّار رُحماءُ بینهُم»، مخصوص همراهان حضرت است، یا شامل خود حضرت هم می‌شود؟ از آن مَثل برمی‌آ‌ید که این مُمثّل اختصاصی به همراهان ندارد، حضرت و همراهانش «أشدّاءُ علی الکُفّار» و «رُحماءُ بینهُم» هستند: خشم خود را نسبت به برون‌مرزی حل می‌کنند و لطف و رحمت و مهربانی را نسبت به درون‌مرزی. نسبت به بیگانگان فرمود: ستبر و غلیظ باشید: «و لیجدوا فیکُم غلظه».۶ نفرمود حمله کنید: «اُغلظوا علیهم»، نفرمود نسبت به دیگران خشن باشید؛ فرمود طرزی باشید که بیگانه شما را مثل یک کوه ببیند؛ یعنی مثل کوه باشید. امر غایب نیست که «اُغلظوا علیهم» باشد، آن در میدان جنگ است: «یا ایها النّبیُّ جاهد الکُفّار و المُنافقین و اغلُظ علیهم»۷ که در میدان نبرد است؛ اما در حال عادی، حتماً این امر غایب است، امر غایب را هم که آنها گوش نمی‌دهند، آنها به امر حاضر و غایب گوش نمی‌دهند، در حقیقت امر به ماست؛ یعنی شما باید مثل کوه باشید که هیچ کس طمع به نفوذ نکند: «ولیَجدوا فیکُم غلظه».

هیچ آدم عاقلی کلنگ نمی‌گیرد برود به جنگ قله دماوند! سرش به سنگ می‌خورد، برای اینکه می‌داند نفوذناپذیر است. فرمود نفوذناپذیر باشید، نه اینکه حمله کنید به دیگران؛ طرزی باشید که در کل جهان، همه نسبت به شما احساس عظمت و جلال بکنند و کسی به خودش اجازه نفوذ ندهد: مستقل باشید، محکم باشید، مُتقن باشید. «أشدّاءُ علی الکُفّار»، نه یعنی حمله کنید! البته اگر دیوانه قصد حمله کرد، دفاع می‌شود؛ اما طرزی باشید که هیچ عاقلی به خودش اجازه نفوذ ندهد.

نمونهای از نفوذناپذیری

در کتاب شریف تحف‌العقول آمده است که یک مسیحی با وضع زیبا و لباس تمیز وارد مدینه شد. یکی عرض کرد: «ما أعقل هذا: عجب آدم عاقلی است!» حضرت فرمود: «مَه: ساکت باش! او لباس زیبا دارد، بدن تمیز دارد؛ العاقل‏ من‏ وحّد الله»؛ او که در دام تثلیث است، عاقل نیست. یک قیافه یا لباس خوب دیدی، همین! این منطق استقلال و نفوذناپذیری می‌آورد، عظمت و روی پای خود ایستادن می‌آورد. از مثل معلوم می‌شود که این «أشدّاء» یعنی خود حضرت با همراهان او.

«ولیجدوا» هم برای خود حضرت و همراهان اوست؛ یعنی امام و مأموم مثل کوه باشند که کسی نتواند در آنها نفوذ بکند. اگر مکتب و برهانی خواستند، مثل کوه باشید و برهان اقامه کنید. حالا اگر شما در داشتن اسلحه مثل کوه باشید، ولی در مسئله برهان مثل کوه نباشید، نفوذپذیرید. اگر چهار تا شبهه از هگل و کانت و این طرف و آن طرف آمد و حوزه و دانشگاه نتواند پاسخ بدهد، «و لیجدوا فیکُم غلظه» نیست! او از راه جنگ نیامده، از راه نیرنگ می‌آ‌ید، «به رنگ آمده دشمن اگر به جنگ نبُرد». اگر با شبهه آمد که بدتر از جنگ است. به امام صادق(ع) عرض کردند: «أقُوّه الأبدان‏ أو قُوّه فی القلب»:۸ اسلحه زیاد یا فکر زیاد؟ فرمود: «فیهما جمیعا»؛ هم با عقل و درایت و قدرت علمی حوزه و دانشگاه، هم با قدرت سپاه و سلاح و ارتش. «بقوّه القلوب، بقوه الابدان»، تنها اسلحه مشکل را حل نمی‌کند. بر فرض اسلحه داشتید، آنها هم همین را دارند یا بیشتر! نفوذناپذیری تنها از راه مرز زمینی نیست، مرز زمینه هم مطرح است؛ باید حوزه‌ها، فضای دانشگاهی، فضای جوان‌ها طوری باشد که هر شبهه‌ای که دیدند، بتوانند پاسخ بدهند.

خلاصه:

۱ـ این جریان، اختصاصی به همراهان حضرت ندارد، خود حضرت با همراهانشان این طور هستند.

۲ـ «شدّت» به معنی نفوذناپذیری است.

۳ـ نفوذ اعم از استحمار، استعباد، استثمار و استکبار و نفوذهای دیگر است، مثل نفوذ فرهنگی و مانند آن.

۴ـ همه باید طوری باشند که کشور سالم بماند؛ هم از نظر قدرت بدن، هم از نظر قدرت فکر و اندیشه و برهان.

حالا مَثل ذکر کرد. پس آنچه در تورات و انجیل آمده، در سوره مبارکه «اعراف» هم آمده که مسائل اعتقادی و اخلاقی و حقوقی و فقهی است؛ اما آنچه اینجا آمده، مسئله مبارزات سیاسی هم ضمیمه آنها شده که: «أشدّاءُ علی الکُفّار رُحماءُ بینهُم».

خشمزدایی از صفات مؤمنان

وقتی انسان تمام خشم خود را نسبت به بیگانه به کار برد، نسبت به آشنا خشم‌زدایی دارد، نه خشم متقابل. نسبت به بیگانه باید «أشدّاءُ علی الکُفّار» بود؛ اما نسبت به آشنا در درون خود باید چه کار کرد؟ در درون خود با بد مبارزه کردن هنر نیست، با بدی مبارزه کردن هنر است. با مخالف درگیر شدن کار ما نیست، با مخالفت مبارزه کردن کار ماست. باید مخالفت را، اختلاف و تنازع را برداریم، نه مخالف و منازع را، «و یدرءُون بالحسنه السّیّئه»۹ نه «السّیّیء»! «ادفع بالتی هی أحسنُ السّیّئه»،۱۰ نه «السّییّء»! بد را برداشتن هنر نیست، بدی را برداشتن هنر است. مردان الهی سیّئه را برمی‌دارند، حالا چهار نفر با شما مخالف بودند، آنها را زیر پا له کنید، کار شما نیست! سعی کنید مخالفت و مشکلات آنها را حل کنید و حرفشان را گوش بدهید؛ مخالفت در بین شما نباشد، نه اینکه مخالف خود را له کنید: «ادفع بالتی هی أحسنُ فإذا الذی بینک و بینهُ عداوه».۱۱ اینها برادر و همدین و هموطن شما هستند، مگر اینکه خدای ناکرده نفوذی باشد که این بیگانه است که فرمود: «فترَی الذین فی قُلوبهم مرضٌ یُسارعون فیهم»،۱۲آنها بحث دیگری است؛ اما اگر آشناست، منتها نظرش مخالف است، شما مخالفت را بردارید.

تفهیم نفوذناپذیری

قرآن این مطلب را به صورت مَثل ذکر می‌کند و مَثل دو اثر مثبت دارد: یکی اینکه دامنه مطلب را که بالاست، پایین می‌کشد و دوم اینکه دست فکر را می‌گیرد، بالا می‌برد تا فکر و مطلب، همسطح هم قرار بگیرند؛ این خاصیت تمثیل است؛ لذا شخص مطلبی را که با مثل روشن‌تر شده است، بهتر می‌فهمد. فرمود: «للنّاس أمثالهُم»،۱۳«صرّفنا للنّاس فی هذا القُرآن من کُلّ مثل»،۱۴ «و تلک الأمثالُ نضربُها للنّاس»،۱۵ گرچه «و ما یعقلُها إلا العالمون» و مانند آن.

مَثلی که در بخش پایانی سوره مبارکه «فتح» آمده، این است که گفتیم نفوذناپذیرند. اگر نفوذناپذیرند، باید یک پایگاه مستقل داشته باشند. اگر کسی روی زمین باشد و پایگاه مستقلی نداشته باشد، لرزان باشد، هر بادی او را می‌اندازد! فرمود اینها مثل بذری هستند که در دل خاک رفتند و آبیاری شدند و ریشه پیدا کردند. بذری که ریشه پیدا کرده، اگر تنها بخواهد بیاید بالا، می‌شود تک‌برگ که قدرت مقاومت ندارد. باید از پایین تا بالا جوانه‌هایی بزند و از ریشه کمک بگیرد، از راه هوایی که استنشاق می‌کند به او عطا کند؛ این تعاطی متقابل که هر کدام بار دیگری را به دوش میگیرند، می‌شود درخت تنومندی که می‌تواند «أصلُها ثابتٌ و فرعُها فی السّماء» باشد۱۶ و دیگر هیچ چیزی این را تکان نمی‌دهد، چرا؟ چون ریشه دارد، چهار طرفش جوانه زده، این جوانه حافظ آن است که هم در پناه او رشد می‌کند و هم او را تقویت می‌کند: «فآزرهُ».

از کجا اینها رشد می‌کنند؟ اینها بیرون از محدودة بذر نباید رشد کنند، بلکه از همین بذر و اطراف و جوانبش باید رشد کنند: «کزرع أخرج شطأهُ».۱۷ «شطأ» یعنی جانب، «شاطیء» یعنی پهلو. اینکه کربلا را می‌گویند «شاطیء الفرات»، چون در جنب فرات است. در جریان کوه طور نیز همین منظور است: «شاطئ الواد الأیمن»،۱۸ یعنی سمت راست. در سوره مبارکه «قصص» آمده است: «فلمّا قضی موسی الأجل و سار بأهله آنس من جانب الطّور نارا. فلمّا أتاها نُودی من شاطئ الواد الأیمن»؛۱۹ ما چیزی به عنوان «وادی أیمن» نداریم که جای بابرکتی باشد! «أیمن» یعنی دست راست و برای آن «شاطیء» است که صفت «أیمن» است؛ یعنی جانب راست وادی.

باری، «شطأ» یعنی جانب. بذری که کاشتند، باید طوری باشد که از همه جوانب و نواحی او (شاخه و خوشه و…) ریشه را تقویت کنند. این مجموعه یک ساقه مستحکم و ستبر تشکیل می‌دهد، و بذری که اول با هر بادی ممکن بود از پا دربیاید، «فاستوی علی سوقه»؛ حالا چندین ساقه دارد، («سوق» جمع ساق است)، روی ساق و پای خودش ایستاده است.

مَثل یاران پیامبر(ص) در تورات و انجیل به درخت تنومند مستقل می‌ماند که دیگری نیامده چیزی به او بدهد؛ یعنی مستقل است، خودش همه شئون را تأمین می‌کند؛ لذا «فاستغلظ»، ستبر می‌شود، از این به بعد روی ساقه خودش می‌ایستد، آن وقت «یُعجبُ الزُّرّاع»؛ کشاورزها را به شگفت می‌آورد!

دو شرط شمول مغفرت الهی

در بخش پایانی سوره «اعراف» فرمود: مغفرت الهی فقط شامل کسانی می‌شود که با حُسن فاعلی، ایمان درون را حفظ کردند و با حُسن فعلی، عمل صوم و صلات و عبادات و مبارزات و جهاد را حفظ کردند. اینان از رحمت ویژه برخوردارند. وگرنه همة آنها این طور نیستند: «منهم». اینجا هم می‌فرماید همه آنها این طور نیستند، «منهم» (برخی از آنها) این طورند. «وعَد الله الذین آمنوا» مربوط به حُسن فاعلی و توحید و ایمان، «و عملوا الصّالحات» نسبت به احکام شریعت؛ «منهُم»، از مغفرت و اجر عظیم بهره دارند.

پی‌نوشت‌ها:

۱. محمد[ص‌] پیامبر خداست؛ و کسانى که با اویند، بر کافران، سختگیر [و] با همدیگر مهربانند. آنان را در رکوع و سجود مى‌بینى. فضل و خشنودى خدا را خواستارند. علامت آنان بر اثر سجود در چهره‌هایشان است. این صفت ایشان است در تورات، و مثَل آنها در انجیل همچون کشته‌اى است که جوانه خود برآورد و آن را مایه دهد تا ستبر شود و بر ساقه‌هاى خود بایستد و دهقانان را به شگفت آورد… خدا به کسانى از آنان که ایمان آورده و کارهاى شایسته کرده‌اند، آمرزش و پاداش بزرگى وعده داده ‌است.(فتح، ۲۹؛ ترجمه استاد فولادوند)

۲. به فرستاده‌اى که پس از من مى‌آید و نام او «احمد» است، بشارتگرم. (صف، ۶)

۳. آنان که از این فرستاده، پیامبر درس نخوانده ـ که [نام‌] او را نزد خود، در تورات و انجیل نوشته مى‌یابند ـ پیروى مى‌کنند؛ [همو که‌] آنان را به کار پسندیده فرمان مى‌دهد، و از کار ناپسند بازمى‌دارد، و براى آنان چیزهاى پاکیزه را حلال، و چیزهاى ناپاک را بر ایشان حرام مى‌گرداند، و از [دوش‌] آنان قید و بندهایى را که بر ایشان بوده است، برمى‌دارد. پس کسانى که به او ایمان آوردند و بزرگش داشتند و یاری‌اش کردند و نورى را که با او نازل شده است پیروى کردند، آنان همان رستگارانند.

۴. مَثل ایشان در تورات و مثَل آنها در انجیل چون کشته‌اى است که جوانه خود برآورد

۵ . المیزان، ج‏۱۸، ص۳۰۰٫

۶. با کافرانى که مجاور شما هستند کارزار کنید، و آنان باید در شما خشونت بیابند. (توبه، ۱۲۳)

۷. اى پیامبر، با کافران و منافقان جهاد کن و بر آنان سخت بگیر. (توبه، ۷۳)

۸ . بحارالانوار، ج‏۶۷، ص۱۷۸٫

۹. بدى را با نیکى مى‌زدایند. (رعد، ۲۲)

۱۰. بدى را به شیوه‌اى نیکو دفع کن. (مؤمنون، ۹۶)

۱۱. نیکى با بدى یکسان نیست. [بدى را] آنچه خود بهتر است دفع کن؛ آنگاه کسى که میان تو و میان او دشمنى است، گویى دوستى یکدل مى‌گردد. (فصّلت،۳۴)

۱۲. مى‌بینى کسانى که در دلشان بیمارى است، در [دوستى‌] با آنان می‌شتابند. (مائده، ۵۲)

۱۳. این گونه خدا براى [بیدارى‌] مردم مثال‌هایشان را مى‌زند. (محمد، ۳)

۱۴. در این قرآن براى مردم از هر گونه مَثَلى آوردیم. (روم، ۵۸)

۱۵. این مَثَلها را براى مردم مى‌زنیم و[لى‌] جز دانشوران آنها را درنمی‌یابند. (عنکبوت، ۴۳)

۱۶. ریشه‌اش استوار و شاخه‌اش در آسمان است (ابراهیم، ۲۴)

۱۷. چون کشته‌اى است که جوانه خود برآورَد. (فتح، ۲۹)

۱۸. از جانب راست بیابان. (قصص، ۳۰)

۱۹. چون موسى آن مدت را به پایان رسانید و همسرش را برد، آتشى را از دور در کنار طور مشاهده کرد… پس چون به آن رسید، از جانب راست بیابان… (قصص، ۲۹ـ ۳۰)