پایگاه اطلاع‌رسانی اسراء: حضرت آیت‌الله العظمی جوادی آملی در نخستین جلسه درس خارج فقه خود در سال تحصیلی جدید، با اشاره به شروع بحث حدود و دیات، به تبیین اجمالی «نظام اسلامی» پرداختند و اظهار داشتند: در بحث قضا و شهادت بیان شد که اگر در حقوق، اختلافی پیش آمد، به محکمه مراجعه شود تا مشخص شد حق با چه کسی است، اگر صاحب حق، حق خود را دریافت کرد، بحثی باقی نمی‌ماند؛ اما اگر کسی حق را پرداخت نکرد یا حکمی از احکام الهی اجرا نشد، یا حق خدا و مردم ضایع شد، در اینجا مسئله حدود و تعزیرات از یک سو، قصاص از سوی دیگر و دیات از سوی سوم مطرح است؛ این سه، سه کتاب و سه باب مستقل هستند و هرچند مشترکاتی دارند، اما از نظر علمی جدا از یکدیگرند و جامع مشترک آنها مسئله نظم جامعه است.

در عصر غیبت، چه کسی عهده‌دار اجرای احکام الهی است؟

حضرت آیت‌الله العظمی جوادی آملی با طرح این پرسش که در نظام امامت و امت، اجرای احکام و برقراری نظم اجتماعی بر عهده چه کسی است، بیان داشتند: عمده مسئله در نظام امامت و امت این است که چه کسی باید احکام الهی را اجرا کند. در عصر حضور، وجود مبارک پیامبر اکرم(ص) و پس از ایشان ائمه معصومین(ع) مسئولیت اجرای این امور را بر عهده دارند و در این زمینه بحثی وجود ندارد، اما باید روشن شود که در عصر غیبت وضعیت چگونه است تا معلوم باشد که جامعه صاحب نظم و حساب و کتاب است.

ایشان با اشاره به دیدگاهی که اجرای برخی امور را در عصر غیبت واجب کفایی و بر عهده خود مردم می‌داند، فرمودند: مسئله اصلی در عصر غیبت این است که آیا پیامبر و ائمه(ع) برای عصر غیبت کسانی را مشخص کرده‌اند یا نه؟ اگر خود مردم بخواهند این امور را اجرا کنند، این امر موجب خلأ و آغاز بی‌نظمی و هرج‌ومرج خواهد شد.

​​​​​​​عقل، قدرت احتجاج در برابر خداوند را دارد

حضرت آیت‌الله العظمی جوادی آملی در ادامه با تأکید بر جایگاه عقل در این بحث، به آیات پایانی سوره مبارکه نساء اشاره کردند و فرمودند: عقل آن‌قدر قدش رسا و سخنش گویاست که می‌تواند در برابر خداوند احتجاج کند، ﴿رُّسُلا مُّبَشِّرِينَ وَمُنذِرِينَ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَی ٱللَّهِ حُجَّةُ بَعدَ ٱلرُّسُلِ وَكَانَ ٱللَّهُ عَزِيزًا حَكِيما﴾​​​​​​​ (سوره نساء/165)، خدای سبحان می‌فرماید ما پیامبران را فرستادیم تا مردم بعد از فرستادن رسولان، حجتی علیه خدا نداشته باشند.

معظم‌له با بیان اینکه این آیه از آیات بسیار مهم قرآن کریم است، افزودند: خدای سبحان می‌فرماید اگر پیامبر نمی‌فرستادم، مردم می‌توانستند علیه خدا احتجاج کنند و بگویند تو که ما را خلق کردی، چرا برای ما راهنما نفرستادی؟!

حضرت آیت‌الله العظمی جوادی آملی با اشاره به واژه «بعد» در آیه شریفه، خاطرنشان کردند: این کلمه در مقام تحدید است؛ یعنی قبل از انبیا، عقل می‌تواند به خداوند بگوید چرا پیامبر نفرستادی، اما بعد از ارسال رسولان، عقل چنین قدرت احتجاجی ندارد، چون حجت تمام شده است.

ایشان تأکید کردند: چنین عقلی که می‌تواند در برابر خداوند استدلال کند، باید شناخته و گرامی داشته شود و به فتوای آن عمل کرد؛ زیرا این عقل مقتدر است و می‌فهمد که جامعه انسانی برای رفع اختلافات و جلوگیری از تعدیات، نیازمند نظم و راهنماست.

در عصر غیبت، احتجاج عقلی درباره ضرورت راهنما باقی است

معظم‌له با طرح این پرسش که آیا احتجاج عقلی مذکور تنها مربوط به زمان حضور و ظهور است، فرمودند: زمانی که پیامبر اکرم(ص) حضور دارد یا امام معصوم(ع) حاضر است، حجت وجود دارد؛ اما اگر نه پیامبر باشد و نه امام معصوم و در عین حال کسی که از طرف آنان عهده‌دار مسئولیت باشد وجود نداشته باشد، این احتجاج همچنان باقی خواهد بود.

حضرت آیت‌الله العظمی جوادی آملی با اشاره به استدلال صاحب جواهر اظهار داشتند: مردم قدرت اینکه تک‌تک این امور را بر عهده بگیرند ندارند، اما حق مسلم مردم است که از خداوند بپرسند در عصر غیبت به چه کسی مراجعه کنند؛ این حق عبد بر مولاست. اگر در عصر غیبت هیچ تکلیفی از سوی دین تعیین نشده باشد، عقل می‌تواند بگوید خدایا، این مردم را به چه کسی سپردی؟ آیا هیچ حساب و کتابی وجود ندارد؟

ایشان ادامه دادند: اصل استدلال این است که مردم در عصر حضور، معصوم می‌خواهند و اگر دسترسی به معصوم ممکن نبود، در عصر غیبت به فرد غیرمعصوم نیاز دارند که به اذن معصوم عهده‌دار امور باشد. اگر کار مردم به حال خود رها شود، اصل استدلال درباره ضرورت فرستادن راهنما و حجت نیز بی‌معنا خواهد بود.

استدلال صاحب جواهر درباره ولایت فقیه: کسی که ولایت فقیه را انکار می‌کند، گویا از فقه بهره‌ای نبرده است!

حضرت آیت‌الله العظمی جوادی آملی در ادامه با اشاره به بحث ولایت فقیه و نیابت فقها در عصر غیبت، به توقیع شریف حضرت ولی‌عصر(عج) برای شیخ مفید و نیز مباحث مرحوم صاحب جواهر اشاره کردند و فرمودند: صاحب جواهر در جلد ۲۱ کتاب جواهر، در بحث ولایت فقیه، به مسئله ضرورت نظم امور شیعیان در عصر غیبت پرداخته است.

ایشان با اشاره به عبارت صاحب جواهر بیان داشتند: صاحب جواهر درباره کسانی که در این مسئله تردید می‌کنند، می‌گوید: «فَمِنَ الْغَرِيبِ وَسْوَسَةُ بَعْضِ النَّاسِ فِي ذَلِكَ، بَلْ كَأَنَّهُ مَا ذَاقَ مِنْ طَعْمِ الْفِقْهِ شَيْئًا» حرف صاحب جواهر این است که کسی که ولایت فقیه را انکار می‌کند، گویا از فقه بهره‌ای نبرده است؛ زیرا مسئله ولایت و حاکمیت در عصر غیبت برای تنظیم امور جامعه شیعیان، از متن مباحث فقهی و روایات مربوط به حاکم، قاضی، حجت و خلیفه استفاده می‌شود.

ایشان اظهار داشتند: حدود چهل سال قبل، همین عبارت صاحب جواهر را در کنفرانسی برای منکران نظام ولایت فقیه خواندم و گفتم سخن صاحب جواهر این است که منکر ولایت فقیه گویا اصلاً از فقه سهمی نبرده است؛ زیرا اگر مردم به‌تنهایی برای اداره نظام کافی باشند، دیگر استدلال آیه سوره مبارکه نساء درباره ضرورت راهنمایی و حجت الهی چه معنایی خواهد داشت؟

نظام امامت و امت باید بر اجتهاد، عدالت و نظم استوار باشد

حضرت آیت‌الله العظمی جوادی آملی در بخش دیگری از جلسه درس خود، با تأکید بر مسئولیت حوزه‌های علمیه و فقها بیان داشتند: در نظام امامت و امت باید تلاش و کوشش ما این باشد که سخن اهل‌بیت(ع) را درست بفهمیم و این سخن صحیح منتقل شود؛ گردانندگان جامعه باید مجتهد باشند، مجتهدانه بفهمند، مجتهدانه عمل کنند و عادلانه عمل کنند. این، نظم است.

فهم صحیح معارف اهل‌بیت(ع)؛ شرط تحقق نظام امامت و امت

ایشان خطاب به علما و فقهای حوزه‌های علمیه اظهار داشتند: مسئولیت بزرگی بر عهده شما بزرگان و فقهاست و شما پرچم این راه را به دست گرفته‌اید، به راهنمایی شما، مردان و زنان بزرگ و بزرگوار ایران اسلامی، دفاع و ایستادگی را آموخته‌اند و این زینبی بودن و حسینی بودن را از حوزه‌های علمیه و علما یاد گرفته‌اند.

ایستادگی مردم در برابر قدرت‌ها؛ جلوه‌ای از عنایت الهی

حضرت آیت‌الله العظمی جوادی آملی با اشاره به ایستادگی مردم ایران در برابر قدرت‌های متجاوز اظهار داشتند: دو ابرقدرت حمله کردند و پوزه آنها به خاک مالیده شد؛ این امر تعارف‌بردار نیست. آنان حمله کردند، اما با ایستادگی فرزندان و برادران و خود مردم، عقب‌نشینی کردند و شکست خوردند.

ایشان این ایستادگی را مورد توجه قرار دادند و فرمودند: آیا این عنایت الهی نیست؟ آیا معجزه فقط این است که سنگ سخن بگوید؟ اگر امتی با دست خالی در برابر عده‌ای بایستد و در برابر آنان مقاومت کند، آیا این معجزه و فرمان الهی نیست؟ این قدرت از کجا آمد؟ این قدرت از ذات اقدس الهی است که به پیروان اهل‌بیت(ع) عطا می‌کند.

روایت جانسوز آیت‌الله العظمی جوادی آملی از مادر مینابی!

ایشان در همین زمینه با اشاره به جنایات و گردن‌کشی آمریکا و اسرائیل، به صحنه‌ای از حادثه میناب اشاره کردند و فرمودند: اینکه مادری در همین مدرسه میناب فرزند خودش را به مدرسه فرستاده و بعد نه جفت دمپایی، بلکه یک دانه دمپایی را به دست گرفته و می گوید نمی دانم فرزندم کجاست، هیچ اثری از بچه اش نمانده! من هر وقت اين صحنه را به ياد مي‌آورم، تحملش براي من بسیار سخت و دشوار است! يک کسی بايد باشد به اين نظام پاسخ بدهد يا نه؟ مسئولش کيست؟

معظم‌له سپس با تأکید بر اینکه مردم هم حق و هم وظیفه دارند، بیان داشتند: همه مردم حق و وظیفه دارند، اما راهنما و رهبر می‌خواهند؛ «اول پیغمبر، بعد ائمه، علیهم‌السلام، بعد نوّاب او». این نظام است.

تأکید بر مسئولیت فقها در عصر غیبت و ضرورت فهم صحیح معارف اهل‌بیت(ع)

حضرت آیت‌الله العظمی جوادی آملی در پایان تأکید کردند: باید توجه داشت که عقل آن‌قدر قدرت دارد که در برابر خداوند بایستد و بگوید تو که مردم را خلق کردی، چرا راهنما نفرستادی؛ خداوند نیز می‌فرماید ما پیامبران را فرستادیم تا مردم بعد از رسولان حجتی علیه خداوند نداشته باشند.

ایشان در جمع‌بندی مباحث خود، با اشاره دوباره به جایگاه نظام امامت و امت، بر ضرورت فهم درست سخنان اهل‌بیت(ع)، انتقال صحیح معارف، اداره جامعه بر اساس اجتهاد و عدالت و توجه به مسئولیت فقها در عصر غیبت تأکید کردند و برای علما و حوزه‌های علمیه عزت، جلال، شکوه و برکت مسئلت کردند.