پایگاه اطلاعرسانی اسراء: دکتر ابوالفضل خراسانی، معاون فرهنگ و دین بنیاد بینالمللی علوم وحیانی اسراء، روز 24 آبان ماه، در نشست علمی «علامه طباطبایی و پاسخگویی به نیازهای معرفتی نظام اسلامی» با تبیین جایگاه علمی و تفسیری علامه طباطبایی، تأکید کرد: علامه با محور قراردادن قرآن کریم، مهیمنبودن آن بر همه حوزههای معرفتی را ترسیم کرد و نشان داد که همه علوم و معارف باید در پرتو آموزههای وحیانی سنجیده شوند. این رویکرد، بستری معرفتی برای شکلگیری و استمرار انقلاب اسلامی فراهم کرد.
وی با اشاره به عوامل مؤثر در شکلگیری تفسیر المیزان، اظهار کرد: به تعبیر آیتالله العظمی جوادی آملی، سه عامل در گسترش این اثر تفسیری نقش داشت؛ جنگ جهانی اول، جریان مشروطه در ایران و مباحث و تحولات فکری در سطح جهان. تفسیر المیزان در ابتدا قرار بود در پنج جلد تدوین شود، اما با توجه به این مسائل و نیازهای معرفتی جامعه، به اثری بیستجلدی تبدیل شد.
وی با اشاره به برخی نسبتهای نادرست درباره مواضع علامه طباطبایی در قبال انقلاب اسلامی، بیان کرد: آیتالله جوادی آملی در این زمینه تأکید کردهاند که نسبت مخالفت با انقلاب به علامه طباطبایی درست نیست و برخی تلاش کردهاند با تحریف واقعیتها، چهره علمی و اجتماعی ایشان را مخدوش کنند.
دکتر خراسانی با بیان اینکه علامه طباطبایی نقش علما را در هدایت فکری و دینی جامعه بسیار مهم میدانستند، افزود: مردم دین خود را از علما دریافت میکنند و اگر عالمان مسیر را درست ترسیم کنند، جامعه نیز در مسیر صحیح حرکت خواهد کرد. وی همچنین با اشاره به جایگاه حضرت ابراهیم خلیل(ع) در فرهنگ قرآنی، به تبیین این نکته پرداخت که هویت و مسیر دینی جامعه باید بر محور پرچمداران توحید و آموزههای وحیانی شکل بگیرد.
المیزان؛ معیاری برای سنجش اندیشهها و علوم
معاون فرهنگ و دین بنیاد بینالمللی علوم وحیانی اسراء با اشاره به گستردگی مباحث اجتماعی، سیاسی و فرهنگی در تفسیر المیزان، اظهار کرد: علامه طباطبایی در این اثر به موضوعاتی همچون استقلال سیاسی، مسائل اجتماعی و سبک زندگی پرداختهاند. به تعبیر آیتالله العظمی جوادی آملی، جنگ جهانی از منظر تفسیری دو پیامد مهم داشت؛ ظهور تفسیر المیزان در جهان تشیع و تفسیر المنار در جهان اهل سنت که هر دو در مباحث اجتماعی و فکری تأثیرگذار بودند.
وی با اشاره به رویکرد علامه در تربیت شاگردان و پاسخگویی به نیازهای نسل جوان، گفت: علامه همواره بر ضرورت تألیف آثاری متناسب با نیازهای فکری و معرفتی نسل جوان تأکید داشتند. در همین راستا، شهید مطهری با رویکردی مسئلهمحور به مسائل روز جامعه پرداختند و با آثار علمی خود در برابر جریانهای فکری همچون کمونیسم و مادیگرایی ایستادگی کردند.
دکتر خراسانی با اشاره به فعالیتهای علمی و اجتماعی شهید مطهری، به نقش ایشان در پاسخگویی به شبهات مربوط به مسائل زنان اشاره کرد و افزود: نوشتههای شهید مطهری در این زمینه در مجله زن روز منتشر میشد و ایشان با استدلالهای علمی به نقد دیدگاههای نادرست میپرداختند. حضور علمی و دانشگاهی ایشان نیز نشان داد که توانمندی علمی میتواند زمینهساز پذیرش و تأثیرگذاری اندیشه دینی در محیطهای دانشگاهی باشد.
تفسیر تسنیم؛ حاصل چهار دهه تلاش علمی و تفسیری
این پژوهشگر در ادامه با اشاره به جایگاه تفسیر تسنیم، آن را حاصل چهار دهه تلاش علمی، آموزشی و پژوهشی آیتالله العظمی جوادی آملی دانست و اظهار کرد: روش تفسیری تسنیم، همچون المیزان، بر مبنای تفسیر قرآن به قرآن است.
وی با اشاره به تجربه حضور خود در مدیریت پژوهش تفسیر تسنیم، بیان کرد: آیتالله العظمی جوادی آملی حدود چهل سال برای تدوین این اثر تلاش کردند. به تعبیر ایشان، این تلاش با این نگاه همراه بود که اگر در قیامت درباره عمر و فرصتهای زندگی سؤال شود، بتوانند عرضه کنند که حاصل این عمر، اثری علمی و مورد نیاز جامعه و پاسخگو به مسائل معرفتی روز است.
دکتر خراسانی در تبیین مبانی معرفتشناختی این رویکرد، تصریح کرد: در نگاه آیتالله العظمی جوادی آملی، منبع اصلی و نهایی معرفت، وحی است و عقل و نقل در جایگاه کاشف و روشنگر طریق قرار دارند. عقل و نقل مانند چراغی هستند که مسیر را روشن میکنند؛ چراغ چیزی به مسیر اضافه نمیکند، اما امکان تشخیص راه را فراهم میسازد.
ضرورت جاریشدن قرآن در زندگی اجتماعی
وی با تأکید بر ضرورت عبور از قرائت و ختم صوری قرآن و حرکت به سمت فهم و عمل به آموزههای آن، گفت: هدف باید این باشد که قرآن را مباحثه کنیم، بفهمیم و در زندگی به کار ببندیم؛ به گونهای که سلوک فردی و اجتماعی انسان، بهتدریج رنگ و بوی قرآنی پیدا کند.
معاون فرهنگ و دین بنیاد اسراء با اشاره به برگزاری مسابقات قرآنی و برنامههای حفظ و قرائت قرآن در کشور، افزود: آیتالله العظمی جوادی آملی این فعالیتها را دارای دستاوردهای ارزشمند میدانند، اما تأکید دارند که باید تلاش شود قرآن به متن زندگی مردم وارد شود. علامه طباطبایی نیز با تکیه بر آموزههای قرآنی، در مسیر جاریکردن دین در عرصههای مختلف زندگی گام برداشتند و با تألیف المیزان، اثری ماندگار در معرفی و تبیین معارف مکتب تشیع پدید آوردند.
دکتر خراسانی با اشاره به مبنای فکری علامه طباطبایی و آیتالله جوادی آملی در نسبت میان قرآن و سایر علوم و معارف، اظهار کرد: همه چیز باید در خدمت قرآن باشد، نه اینکه قرآن در خدمت سایر اندیشهها و علوم قرار گیرد. علامه طباطبایی با ارائه تفسیر المیزان، معیاری برای سنجش علوم عقلی، عرفانی و دیگر حوزههای معرفتی فراهم کردند تا اندیشهها و دیدگاههای مختلف با معیار قرآن ارزیابی و سره از ناسره تشخیص داده شود.
وی این رویکرد را نوعی جهاد فرهنگی و معرفتی دانست و افزود: علامه طباطبایی در حوزه معرفتی نظام اسلامی، همان جهاد فرهنگی را دنبال کردند که قرآن کریم از آن با عنوان جهاد کبیر یاد میکند. امروز نیز محیطهای علمی و دانشگاهی در این عرصه مسئولیت مهمی بر عهده دارند. شاگردان برجسته علامه، از جمله شهید قدوسی، شهید مفتح، آیتالله مصباح یزدی و آیتالله جوادی آملی، هر یک در گسترش این میراث علمی و معرفتی نقشآفرین بودند. سفره معرفتی گستردهای که علامه طباطبایی فراهم کردند، امروز نیز از منابع مهم پاسخگویی به شبهات و نیازهای فکری جامعه است.
ضرورت پاسخگویی به شبهات با محوریت قرآن
این پژوهشگر در ادامه با اشاره به تحولات فکری غرب در دوران جدید، اظهار کرد: به تعبیر آیتالله جوادی آملی، برخی جریانهای فلسفی در غرب با طرح شبهات و تردیدهایی درباره مبانی دینی، زمینه تغییر نگرش انسان به دین و جایگاه خداوند را فراهم کردند؛ به گونهای که در برخی رویکردهای فکری، انسانمحوری جایگزین خدامحوری شد و خداوند در حاشیه تفکر و زندگی اجتماعی قرار گرفت.
دکتر خراسانی با تأکید مجدد بر جایگاه قرآن در منظومه معرفتی علامه طباطبایی، تصریح کرد: علامه مهیمنبودن قرآن بر تمامی حوزههای معرفتی را ترسیم کردند و انقلاب اسلامی نیز در چنین بستری از معرفت قرآنی شکل گرفت. بنابراین، قرآن باید بهعنوان منبع اصلی و معیار نهایی معرفت مورد توجه قرار گیرد و عقل و نقل در مقام روشنگری و کشف معارف وحیانی ایفای نقش کنند.
وی در تبیین وظیفه مفسر در پاسخگویی به نیازهای جامعه، چهار مرحله را مورد اشاره قرار داد و گفت: نخست، شناسایی و رصد نیازهای معرفتی جامعه و تشخیص مسائل و شبهاتی که مردم با آن مواجه هستند؛ دوم، عرضه این نیازها و پرسشها به قرآن کریم؛ سوم، استخراج پاسخ بر اساس روش تفسیر قرآن به قرآن؛ و چهارم، ارائه پاسخهای بهدستآمده به جامعه است. شناخت دقیق مسئله، نیمی از مسیر پاسخگویی است و تحقق این فرآیند نیز به تخصص و تسلط بر قواعد و روشهای تفسیری نیاز دارد.
وی در عین حال تأکید کرد: تفسیر قرآن به قرآن به معنای کنارگذاشتن سایر منابع دینی یا نادیدهگرفتن روایات نیست، بلکه ناظر به روش کشف و تبیین معارف قرآنی است و میان قرآن و احادیث تعارضی وجود ندارد.
پژوهشهای علمی باید مسئلهمحور و پاسخگوی نیاز جامعه باشند
دکتر خراسانی در بخش دیگری از سخنان خود با انتقاد از فاصله برخی پژوهشهای دانشگاهی و حوزوی با نیازهای واقعی جامعه، اظهار کرد: درصد قابل توجهی از آثار علمی طلاب و دانشجویان، از جمله مقالات و پایاننامهها، به دلیل نداشتن مسئله و مقصد مشخص، در قفسهها باقی میمانند و مورد استفاده قرار نمیگیرند. در حالی که هر پژوهش علمی باید از ابتدا هدف، مخاطب و محل بهرهبرداری مشخصی داشته باشد.
وی با اشاره به بیش از سه دهه فعالیت در حوزه پایاننامهها و نظام آموزشی خواهران، بر ضرورت تقویت رویکرد مسئلهمحور در فعالیتهای پژوهشی تأکید کرد و افزود: دانشجو و پژوهشگر باید به جای پرداختن صرف به موضوعات کلی، مسائل مشخص و جزئی جامعه را شناسایی کنند و پژوهش خود را در مسیر پاسخگویی به آن مسائل سامان دهند.
معاون فرهنگ و دین بنیاد اسراء در پایان با تأکید بر تقدم قرآن کریم در منظومه معرفتی دین، خاطرنشان کرد: اساس کار باید بر مدار قرآن باشد؛ چراکه در آموزههای دینی، این روایات هستند که باید بر قرآن عرضه شوند، نه اینکه قرآن بر روایات عرضه شود. قرآن معیار تشخیص و سنجش معارف است و با عرضه روایات بر آن، میتوان روایات معارض با مبانی قرآنی را شناسایی کرد.
مرکز نشر اسراء ، ناشر اختصاصی آثار آیت الله جوادی آملی، در سال 1372 شمسی آغاز به کار نمود؛ تولید آثار مکتوب با کیفیت مطلوب و استاندارد، عرضه سریع، به موقع، با قیمت مناسب و پیشتیانی محصولات ، بستر سازی دسترسی آسان، سریع و کم هزینه مخاطبان داخل و خارج کشور به محصولات، حضور در نمایشگاه های بین المللی داخلی و خارجی از وظایف و ماموریت این مرکز می باشد.