دفتر مرجعیت دینی و علمی حضرت آیت‌الله العظمی جوادی آملی (مدظله‌العالی) میزبان نشستی تخصصی با عنوان «دیدگاه‌ها و راهکارهای نهادینه‌سازی فرهنگ دینی در شهر» بود. در این هم‌اندیشی که با حضور جمعی از اساتید برجسته حوزه و دانشگاه و مدیران فرهنگی برگزار شد، شرکت‌کنندگان به مسایل متعددی از نهادینه سازی فرهنگ دینی پرداختند.

دبیر علمی این نشست نیز حجت‌الاسلام دکتر علی فضلی، مدیر گروه عرفان و معنویت پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، پس از تقریر دیدگاه ها از این هم اندیشی گزارش می دهد.

​​​​​​​

مهم‌ترین محورهای این نشست به شرح زیر است:

۱. لزوم بازتعریف کارکرد مبلغان و مساجد

در ابتدای این جلسه، آقای دکتر مصطفی سلطانی، عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب، به «آسیب‌شناسی کارکرد مبلغان در شهر» پرداخت و در این زمینه به ده آسیب عمده توجه داد: کمبود دانش مبلغان، تعصب و تندی، تحقیر مخاطب، فراز از نقد، ضعف در مهارت‌های ارتباطی، عدم برخورد جناحی در عرصه دین و فرهنگ و تعارض میان مباحث نظری و اخلاق عملی آنان؛

۲. عوامل دین‌گریزی و لایه‌های پنهان فرهنگی

آقای اسدالله شکریان، استاد حوزه علمیه قم، در سخنانی با موضوع «عوامل تأثیرگذار در دین‌گریزی شهر و راهکارهای مقابله»، به پیشینه تاریخی و تمدنی شهر آمل اشاره کرد و گفت: شبکه‌هایی از اباحی‌گری و سکولاریسم پنهان در لایه‌های اجتماعی شهر فعال هستند که ریشه در برخوردهای ضد دینی حکومت پهلوی و ورود جریان‌های الحادی دارد. وی مدیریت سیاسی لرزان و عملکرد برخی روحانیون را از عوامل تشدیدکننده این وضعیت دانست و راهکارهایی همچون بازسازی هویت طایفه‌ای، استراتژی جایگزینی الگو در فضای مجازی و ایجاد مناطق امن برای فعالیت اجتماعی دینی را ارائه داد.

۳. گذر از مناسک عبادی به اخلاق شهروندی

آقای دکتر مصطفی فرهودی، معاون دانشگاه ادیان و مذاهب، با ارائه یک طرح پژوهشی، بر لزوم تبدیل مسجد از فضایی صرفاً مناسکی به «مرکز اخلاق، مشارکت و حل مسائل محله» تأکید کرد. وی در اغاز به سه مقدمه پرداخت: اول باید برای برنامه فرهنگی ضمانت اجرایی تعریف کرد، دوم: ساختار فعلی عصر جدید با قدیم تفاوت دارد و باید از الگوی گذشته به الگوی نوین گذر کرد. سوم: تغییر مخاطب که سطح علمی و آگاهی و فهم و حوصله مخاطبان جدید با گذشته فرق می‌کند. وی با اشاره به نظریه‌های جامعه‌شناسی نهادها، گفت: نهادینه‌سازی فرهنگ دینی مستلزم پیوند میان سه سطح تنظیمی، هنجاری و شناختی است و مساجد باید با تولید گفتمان اخلاقی و میانجی‌گری اجتماعی، حقوق شهروندی را در کنار مناسک دینی مورد توجه قرار دهند.

۴. نهادهای مدنی و مهندسی فرهنگی

آقای یونس امیری، مدیر حوزه امام حسن عسکری علیه السلام، به «نهادینه‌سازی مدنی» اشاره کرد و گفت: شهر با تدین فردی متدین نمی‌شود، بلکه نیازمند تدین سازی نهادهای اجتماعی و اداری است. جامعه بیش از آن که به افراد نگاه کنند، به فعالیت نهادهای اجتماعی مانند سپاه و نیروی انتظامی، دادگستری ها، فرمانداری و شهرداری نگاه میکنند آیا دینی است یا نه؛

۵. نقش الگویی مدیران و نخبگان

آقای زارعیان طی ارسال نوشته بر نقش حیاتی رفتار مدیران، نخبگان و فعالان فرهنگی در نهادینه‌سازی فرهنگ دینی تأکید نمود و اظهار داشت: مردم، به‌ویژه جوانان، پیش از آنکه به گفتار توجه کنند، رفتار را می‌بینند. از این رو باید به مساله الگو بودن؛ مهم‌ترین ابزار ترویج دین توجه ویؤه داشت. البته گروه‌های اثرگذار در شهر عبارتند از: روحانیان و مبلغان، مدیران شهری و مسئولان، معلمان و استادان، فعالان فرهنگی، رسانه‌ای و هیئت‌های مذهبی و خانواده‌ها به عنوان اولین الگوی تربیتی. گستره اسیب‌های فرهنگی، دوگانگی گفتار و رفتار، نگاه تشریفاتی به فعالیت‌های فرهنگی،           فاصله گرفتن مسئولان از مردم و کم‌رنگ شدن اخلاق در تعاملات اجتماعی. راهکارها چیست؟ تقویت اخلاق حرفه‌ای و مسئولیت‌پذیری، حضور میدانی و ارتباط مستقیم با مردم، شفافیت و پاسخ‌گویی، تکریم مردم و رعایت حقوق شهروندی و تبدیل مدیران و فعالان فرهنگی به الگوهای عملی، نه صرفاً سخنران.

6. چگونگی ارتباط علمای تراز اول جهان اسلام با توده مردم و رابطه متقابل مردم با علما

اقای اکبری نماینده طلاب شهر آمل در حوزه علمیه قم در این این نشست به نکات محوری توجه داد: بروز رسانی شکل گیری ارتباط بین علما و مردم، توجه به تفاوت فضای طلبگی با فضای ارتباط با مردم، بیان مبانی اصیل اسلام از زبان علما برای اثرگذاری در بین مردم، تجربه نگاری حضور به هنگام علما در اتفاقات سیاسی و اجتماعی و فرهنگی در زمان گذشته و حال، واکاوی فرمایشات حضرت آیت‌الله العظمی جوادی آملی در جنگ تحمیلی دوم و سوم، به عنوان پرچم دار عقلانيت دینی و سیاسی انقلاب اسلامی؛

7. آسیب شناسی نهاد مذهبی

اقای دکتر رضا شاکری استاد حوزه و دانشگاه در بیان آسیب شناسی نهادهای مذهبی به پنج آسیب توجه داد: عدم جدیت نهادها در نبرد فرهنگی، رسانه و تهاجم فرهنگی، رویکرد سکولاریسم نهادها، دو قطبی سازی و تفرقه افکنی و در نهایت سیاست زدگی فرهنگ و روحانیت؛

8.. تثبیت فرهنگ دینی 

همچنین آقای ایمان خاکزاد، مسئول نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه نوشیروانی، به مرحلۀ تثبیت فرهنگ دینی بعد از نفوذ و ارائه توجه داد و برای تثبیت راهکاری ارائه داد: در این مرحله باید سه گام برداشت. گام اول باید سه کار کرد: مربی و خانواده و محیط. گام دوم باید سه شناخت صورت گیرد: مخاطب شناسی، زمان شناسی و زبان شناسی و گام سوم پیش برد امور با پرونده محوری و اولیت بندی مسایل فرهنگی.